Bài Tựa Gia phả chi 5 - Họ Bùi do cụ Bùi Tri Khoách viết

Email In

Trong cuốn Gia phả Họ Bùi - Chi 5, ngoài bài tựa do Cụ Tổ Bùi Đình Thuyên viết năm Canh Ngọ (1870), còn có 2 bài Tựa do Cụ Bùi Trí Khoách (tức Bùi Viết Mỹ) - đời thứ 15, viết năm Bính Dần (1925) và Cụ Bùi Thân - đời 16 viết năm 1976. Sau đây là toàn văn 2 bài Tựa đó:

BÀI TỰA

DO CỤ BÙI TRÍ KHOÁCH (TỨC BÙI VIẾT MỸ)

VIẾT TRONG GIA PHẢ CHI 5

Cây có gốc, nước có nguồn, nguồn gốc bởi đâu mà có ngày nay ?

Người phải có tổ, có tông, sinh con sinh cháu đời đời không cùng, ví dụ như người nước Lỗ, người nước Vệ, người nước Tần, người nước Việt… Lúc trước 4 nước ấy đều là anh em, nếu không ghi chép đủ trong gia phổ thời ra đường không biết ai là bác, ai là chú, ai là anh, ai là em.

Gia phổ chép tường sở dĩ biết cùng một hộ, chép lược sở dĩ biết tên thời hệ thống trong họ rất dễ hiểu. Vì thế phải lược biên ra đây.

Gia phả họ Bùi, ông Tham nghị ở đời Lê triều đã ghi chép rất rõ ràng. Nay gặp thời đại học pháp cải lương, chữ Hán ít hiểu, lược biên quyển gia phả này từ thời Thủy tổ đến nhiều thời đại, sợ con cháu trong họ phần nhiều ít biết chữ Hán.
Ta già rồi, lược trong bản chính, dịch sang chữ quốc ngữ (thực ra là chữ Nôm) khiến con cháu trong họ dễ hiểu, không quên nguồn gốc, nhân lược trí tường đã có gia phả rõ ràng ở bản cũ.

Viết bài Tựa này là cháu đời thứ 15 tên là Bùi Trí Khoách (tức Bùi Viết Mỹ) khiên trung ưu hạng hàn lâm viện cung phụng, sung thừa phái tỉnh Thanh Hóa hưu trí. Viết ở mái tây nhà mát Hạc thành, Thanh Hóa, năm Bính Dần, Bảo Đại 1 (1925)

 

BÀI TỰA

DO CỤ BÙI THÂN VIẾT NĂM BÍNH THÌN 1976

Gia đình là tế bào của xã hội. Do đó, việc xây dựng, tổ chức và củng cố gia đình hạnh phúc tốt đẹp là một vấn đề hết sức quan trọng, góp phần vào việc xây dựng nền văn hóa mới cho xã hội.

Mỗi gia đình có một truyền thống riêng đáng để cho đời đời con cháu tự hào và phát huy như cả dân tộc ta đã tự hào và đang tiếp tục phát huy truyền thống của 4000 năm dựng nước và giữ nước. Mặt khác, sức sống của dân tộc còn biểu hiện ở chỗ các gia đình, các dòng họ có đảm bảo được những nguyên tắc về luật hôn nhân và gia đình của nhà nước đã ban hành hay không ?

Vì vậy, ngày nay đọc những dòng ghi trong gia phả họ Bùi do các cụ Bùi Đình Thuyên đời thứ 11 và Bùi Viết Mỹ (tức Bùi Tri Khoách) đời thứ 15 để lại, lớp con cháu chúng ta chân thành cảm phục ý thức tốt đẹp của các cụ trong việc bảo vệ truyền thống gia đình.

Tuy nhiên, do quan điểm của thời đại trước nên những điều các cụ ghi chép còn những hạn chế như:

- Nội dung còn sơ lược, chỉ tập trung vào dòng chính của mình mà bỏ qua dòng thúc bá tương đương khá gần gũi.

- Ghi những dòng tư liệu mà ngày nay xếp vào hàng thứ yếu như địa điểm mộ táng… mà bỏ qua những sự kiện chính và đặc điểm cá biệt của từng người.

- Coi trọng nam, chưa chú ý nữ nên với con gái thì chỉ ghi tên sơ lược không ghi cả thứ tự ra đời và thậm chí có đời còn đơn giản cả tên.

Những thiếu sót đáng tiếc đó không những khống đáp ứng được nguyện vọng tìm hiểu kĩ nguồn gốc của con cháu mà còn gây nhiều khó khăn trong việc giải quyết mối quan hệ tình cảm giữa những người cùng dòng họ như kiểm tra lại tộc hệ khi có nam nữ cùng họ yêu nhau…

Ngày nay, đất nước đã giành được hòa bình và thống nhất sau 30 năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, sau hơn 20 năm tạm thời chia cắt Bắc – Nam, ngày nay, do yêu cầu của cách mạng, dòng họ ta, con cháu ta đã công tác và sinh sống ở hầu khắp mọi miền tổ quốc, chỉ còn một số ít ở lại quê hương Tùng Ảnh, làm cho việc hiểu biết về gia đình, về dòng họ của mình gặp nhiều khó khăn trở ngại. Nhiều khi làm việc gần nhau mà không biết là chú cháu, anh em…

Vì những lí do trên, chúng tôi dựa vào văn bản duy nhát bằng chữ Hán – Nôm đã được giữ trong gần 40 năm trời với biết bao biến cố xảy ra làm ly tán mỗi người một ngả, thất lạc hồ sơ, đem dịch ra tiếng Việt hiện đại. (gia phả do Bùi Thái, cháu đích tôn cụ Bùi Viết Mỹ giữ được và chúng tôi nhờ ông Nho Trung là người đã chép bản chữ Hán – Nôm dịch ra), lại tạo điều kiện đi từ Bắc đến Nam để thu thập tư liệu, bổ sung, chỉnh lý lại gia phả theo quan điểm mới với mấy nguyên tác sau đây:

1. Chia gia phả thành 2 phần: Phần lịch sử và phàn hiện tại lấy mốc giữa đời 14 và 15.

2. Đảm bảo hệ thống dòng họ đúng tôn ti trật tự không phân biệt nam nữ, có ghi cả nội ngoại, nhưng chi tiết ở dòng chính.

3. Ngoài phương pháp liệt kê cũ, chúng tôi có miêu tả và kể chuyện về một số người có cá tính để con cháu hiểu thêm những người thân.

4. Dự kiến bổ sung bản sơ đồ hệ thống hóa các thế hệ đến đời thứ 16 để dễ dàng theo dõi. Từ đời 17 trở đi, mỗi nhà tự bổ sung cho bản của gia đình mình.

Nghệ Tĩnh, tháng 6 năm 1976 (Bính Thìn)
Nhân dịp đổi tên nước là CHXHCNVN
Bùi Thân – giáo viên ở huyện Thạch Hà – Nghệ Tĩnh

Xem thêm:

Từ khóa: Tùng Ảnh, họ Bùi, gia đình, xã hội, bài Tựa, gia phả,